Γράφει: Χριστάκης Γιαννακός

Η ΑΡΧΗ της ισότητας των όπλων αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δίκαιης δίκης και κατά τη διεξαγωγή μιας ποινικής δίκης θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι αυτή η ισότητα των όπλων ενυπάρχει. Η ισότητα των όπλων ως αρχή, έχει κατ’ επανάληψη νομολογηθεί και άπτεται της παρεχόμενης δυνατότητας κάθε πλευράς να παρουσιάσει με την καλύτερη δυνατή και επιτρεπτή μαρτυρία την υπόθεσή της (Γενικός Εισαγγελέας (Αρ. 2) (1998) 1 Α.Α.Δ. 1718 και Αντωνίου ν. Δημοκρατίας (2008) 2 Α.Α.Δ. 746). Πρωταρχικός σκοπός του άρθρου 6(3)(β) της ΕΣΔΑ είναι η επίτευξη της ισότητας όπλων ανάμεσα στην Κατηγορούσα Αρχή και την υπεράσπιση. Στην υπόθεση Α.Α ν. Δημοκρατίας (2009) 2 Α.Α.Δ. 140, γίνεται μια ανάλυση της αρχής της ισότητας των όπλων: «Η αρχή της ισότητας των όπλων βασίζεται στην εξισορρόπηση. Η διαδικασία εξετάζεται στο σύνολό της και συγκεκριμένος περιορισμός των δικαιωμάτων της υπεράσπισης μπορεί να αποδειχθεί ότι δεν ήταν αρκετός για να θεωρηθεί ολόκληρη η διαδικασία άδικη.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, σε περίπτωση παραβίασης εξετάζει κατά πόσο έχουν δοθεί στον κατηγορούμενο οποιεσδήποτε άλλες ευκαιρίες για να διορθωθεί η κατάσταση ή για να εξισωθούν τα πράγματα. Κατά πόσο η κατ’ ισχυρισμόν παραβίαση της αρχής της ισότητας είχε επίδραση επί του αποτελέσματος της δίκης είναι παράγων ο οποίος, γενικά, δεν είναι ή δεν πρέπει να θεωρείται σχετικός (Artico v. Italy, May 13, 1980, Series A, No. 37). Το ερώτημα κατά πόσο δίκη είναι δίκαιη ή όχι θα πρέπει να απαντάται με βάση την αξιολόγησή της στο σύνολό της (Αντωνίου ν. Δημοκρατίας (2008) 2 A.A.Δ. 746, Nielsen v. Denmark [1989] E.H.R.R. 175). Η τήρηση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από το Άρθρο 6(3) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποτιμάται στο πλαίσιο του συνόλου της δίκης γιατί μόνο σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να διαπιστωθεί αν η δίκη υπήρξε δίκαιη (Can (Series A, Vol. 96) και Barbera (Series A, Vol. 146). Βλέπε ακόμα Αντωνίου ν. Δημοκρατίας, ανωτέρω).

Η αρχή της δίκαιης δίκης, κλάδος της οποίας είναι και το αξίωμα της ισότητας των όπλων, περιέχει το δικαίωμα κάθε διάδικου να γνωρίζει όλη τη μαρτυρία που θα προσκομιστεί και το δικαίωμα να την σχολιάσει (Niderost-Huber v. Switzerland [1998] 25 E.H.RR. 709 και Steck-Risch and Others v. Liechtenstein, Application No. 63151/00, ημερ. 19 Μαΐου, 2005. Βλέπε ακόμα Karen Reid, A Practitioner’s Guide to the European Convention on Human Rights, 2η Έκδοση, παραγρ. 11Α003, σελ. 59).

Η ισότητα των όπλων επιβάλλει ότι κάθε διάδικος πρέπει να έχει εύλογη ευκαιρία να παρουσιάσει την υπόθεσή του, περιλαμβανομένης και μαρτυρίας, κάτω από συνθήκες οι οποίες δεν τον θέτουν υπό ουσιαστικό μειονέκτημα έναντι του διαδίκου του (Dombo Beheer BV v. Netherlands, October 27, 1993, Series A, No. 274. para. 33 και Nikoghosyan and Melkonyan v. Armenia, Application Nos. 11724/04 και 13350/04, ημερ. 6 Δεκεμβρίου, 2007). Κάθε κατηγορούμενος, αλλά και κάθε διάδικος σε πολιτική διαδικασία, θα πρέπει να μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στη διαδικασία (V v. U.K., December 16, ECHR 1999-IX).»

Στην Ποιν. Έφ. 318/2015, Κυπριανού ν. Αστυνομίας, ημερ. 7 Σεπτεμβρίου 2017, τονίστηκε ότι για να διαπιστωθεί παραβίαση της δίκαιης δίκης απαιτείται η τεκμηρίωση δυσμενούς επηρεασμού. Αναφέρθηκαν δε τα εξής στην υπόθεση Ιωσηφίδης ν. Δημοκρατίας (2000)  Α.Α.Δ. 204: «Σε κάθε ποινική υπόθεση η κατηγορούσα αρχή έχει στη διάθεσή της τα αποτελέσματα της διερεύνησης της υπόθεσης από την Αστυνομία. Πρωταρχικός σκοπός του άρθρου 6(3)(β) της Συνθήκης είναι να επιτύχει ισότητα των όπλων μεταξύ της κατηγορούσας αρχής και της υπεράσπισης, με το να απαιτεί την παροχή στον κατηγορούμενο της δυνατότητας εξοικείωσής του, για σκοπούς προετοιμασίας της υπεράσπισής του, με τα αποτελέσματα των ερευνών που έγιναν στη διαδικασία (Jespers v. Belgium, No 8403/78, 27 DR 61 at 87 [1981] Com Rep.). Παρ’ όλα αυτά, όπως σε όλες τις περιπτώσεις παράβασης του δικαιώματος παροχής διευκολύνσεων (Koplinger v. Austria, No 1850/63, 12 ΥΒ 438 [1968], και F v. UK, No 11058/84, 47 DR 230 [1986]), για να ευσταθήσει ισχυρισμός για παράβαση του άρθρου 6(3) είναι απαραίτητο να αποδειχθεί πραγματικός δυσμενής επηρεασμός των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου.»

Στην υπόθεση MS v Finland, App. No 46601/99, ημερ. 22 Μαρτίου 2005, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανέφερε ότι: «No infringement of equality of arms has been established as none of the parties was placed at a disadvantage vis-à-vis the opposing party.» Όπως αναφέρεται στην υπόθεση Γιαννίδης ν. Αστυνομίας (2002) 2 Α.Α.Δ. 143: «Δυσμενής επηρεασμός έχει σχέση με το «δίκαιο της δίκης». Δυσμενής επηρεασμός υπάρχει όταν δημιουργούνται συνθήκες μη δίκαιης δίκης».

Επίσης, στην Ποιν. Έφ. Αρ. 72/2012, Yacoob ν. Δημοκρατίας, ημερ. 19 Μαρτίου 2014, επαναλήφθηκε ότι: «… ισχυρισμός περί μη δίκαιης δίκης δεν αποφασίζεται κατά τρόπο αφηρημένο, αλλά πάντοτε σε συνάρτηση με όλες τις περιστάσεις της υπόθεσης. Είναι επίσης απόλυτα ορθή η παρατήρηση ότι για να στοιχειοθετηθεί ο ισχυρισμός για μη διεξαγωγή δίκαιης δίκης θα πρέπει να αποδειχθεί ότι πράγματι ο Εφεσείων είχε επηρεαστεί δυσμενώς.»

Στην υπόθεση Ποιν. Εφ. 45/2014, Αθανάση ν. Δημοκρατίας, ημερ. 5 Οκτωβρίου 2016, αναφέρονται τα εξής: «Όπως ορθά επισημαίνεται στην απόφαση του Κακουργιοδικείου, το ερώτημα κατά πόσο μια δίκη είναι δίκαιη απαντάται με βάση την αξιολόγησή της στο σύνολο. Τελικά, η όλη δικαστική διαδικασία αποτιμάται στο πλαίσιο του συνόλου της δίκης, ακριβώς διότι μόνο σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να διαπιστωθεί αν η δίκη υπήρξε δίκαιη. Πτυχή της αρχής της δίκαιης δίκης είναι και το αξίωμα της ισότητας των όπλων, το δικαίωμα κάθε διαδίκου να γνωρίζει όλη τη μαρτυρία που θα προσκομισθεί και η ευκαιρία που πρέπει να έχει να την σχολιάσει.

Η ισότητα των όπλων επιβάλλει επίσης ότι κάθε διάδικος πρέπει να έχει εύλογη ευκαιρία παρουσίασης της υπόθεσής του, υπό συνθήκες οι οποίες δεν τον θέτουν σε μειονεκτική θέση έναντι της άλλης πλευράς. Σε κάθε όμως περίπτωση, ισχυρισμός που προβάλλεται για παραβίαση του δικαιώματος της δίκαιης δίκης δεν εξετάζεται μεμονωμένα ή αποσπασματικά, ούτε και κατ΄ αφηρημένο τρόπο (in abstracto), αλλά συγκεκριμένα και υπό το φως της κάθε δεδομένης υπόθεσης (in concreto).»

Σημείωση: Η πιο πάνω νομολογία λήφθηκε από την απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση αρ. 266/2018 ημερομηνίας 8 Απριλίου 2020.

The post Νομολογία: Η αρχή της ισότητας των όπλων appeared first on De Jure.

Γράφει: Χριστάκης Γιαννακός

ΚΑΤΟΧΗ υφίσταται όταν τα ναρκωτικά ευρίσκονται (α) υπό τη φυσική φύλαξη του κατηγορούμενου ή (β) υπό τον έλεγχό του (βλ. DPP v. Brooks [1974] 2 All E.R. 840, A.C. 862, P.C.). Φυσική φύλαξη πρέπει να θεωρείται η περίπτωση όπου το πρόσωπο κρατεί στα χέρια του τα ναρκωτικά ή ακόμη όταν τα φυλάσσει σε οποιοδήποτε μέρος του σώματός του. Η έννοια του ελέγχου είναι ευρύτερη. Όταν υφίσταται έλεγχος του αντικειμένου στοιχειοθετείται η κατοχή (βλ. άρθρο 2(3) των περί Ναρκωτικών Φαρμάκων και Ψυχοτρόπων Ουσιών Νόμων 29/77, αντίστοιχο του άρθρου 38 37(3) του Misuse of Drugs Act 1971 της Αγγλίας).

Έλεγχος υφίσταται όταν το πρόσωπο έχει δυνατότητα επέμβασης επί του αντικειμένου αποκλειστική ή από κοινού με άλλα πρόσωπα. Αν κάποιος αποκρύβει ναρκωτικά σε οποιοδήποτε μέρος της κατοικίας όπου διαμένει, έχει τον έλεγχο και συνεπώς την κατοχή τους. Αν τα ναρκωτικά φυλάσσονται σε ιδιωτικό χώρο όπου τρίτα πρόσωπα μπορούν να εισέρχονται μόνο κατόπιν αδείας του, τότε το στοιχείο του ελέγχου καταδεικνύεται πιο εύκολα.

Ενίοτε όμως, ναρκωτικά κρύβονται σε δημόσιους ή ανοικτούς χώρους ώστε ο κάτοχος να μην διατρέχει τον κίνδυνο να βρεθούν ανά πάσα στιγμή στην κατοχή του. Εφόσον όμως τα ναρκωτικά – εν γνώσει του – βρίσκονται στο συγκεκριμένο σημείο και δύναται να επισκέπτεται τον χώρο και να λαμβάνει τη φυσική κατοχή τους, τότε αυτά είναι υπό τον έλεγχο και κατ’ επέκταση υπό την κατοχή του. Κατοχή μπορεί να υπάρξει ακόμα και όταν τα αντικείμενα φυλάσσονται στα υποστατικά τρίτου προσώπου, φτάνει ο κατηγορούμενος να διατηρεί τον έλεγχό τους (βλ. Χριστάκης Ιωάννου «Τίτος» v. Δημοκρατίας, (2000) 2. Α.Α.Δ. 409, Χαραλάμπους v. Δημοκρατίας (2006) 2 Α.Α.Δ. 388).

Τέλος, κάποιος μπορεί να θεωρηθεί ότι κατέχει ναρκωτικά χωρίς καν να έρθει ποτέ σε επαφή μαζί τους, φτάνει να καταδειχθεί ότι έχει τον έλεγχο της όλης κατάστασης (Victor Abe v. Δημοκρατίας (2008) 2 Α.Α.Δ. 211, Σιβιτανίδης κ.ά. ν. Δημοκρατίας (2011) 2 Α.Α.Δ. 166 και Γρηγορίου ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. 123/15 ημερ. 10/9/2018). Απορρέει από τα πιο πάνω ότι συναρτώμενο με το στοιχείο της κατοχής, είναι το πνευματικό στοιχείο της γνώσης.

Στην υπόθεση Καϊμης v. Δημοκρατίας (1999) 2 Α.Α.Δ. 662, 666, τονίζεται πως «δεν αρκεί η απόδειξη φυσικής κατοχής, απαιτείται και απόδειξη γνώσης της φυσικής κατοχής όπως και της φύσης του αντικειμένου της κατοχής για στοιχειοθέτησή της, το βάρος απόδειξης των οποίων φέρει πάντοτε ο κατήγορος».

Σε άλλο μέρος της ίδιας απόφασης (σελ. 669) συμπληρώνεται ότι «σε καμία περίπτωση το βάρος της απόδειξης της γνώσης δεν παρακάμπτεται, μειώνεται ή πολύ περισσότερο μετατοπίζεται στους ώμους του κατηγορουμένου. Η γνώση μπορεί να αποδειχθεί είτε με άμεση είτε με περιστατική μαρτυρία. Κατά κανόνα συμπεραίνεται από τα ιδιαίτερα περιστατικά της υπόθεσης (βλ. Ιακώβου v. Δημοκρατίας (1991) 2 Α.Α.Δ. 211 και Πολυδώρου κ.α v. Δημοκρατίας (2007) 2 Α.Α.Δ. 492)».

Σημείωση: Η ως άνω νομολογία περιέχεται στην απόφαση 578/18 του Κακουργιοδικείου Λευκωσίας.

The post Νομολογία: Κατοχή ναρκωτικών appeared first on De Jure.

Γράφει: Αλέξανδρος Σαουρής, Δικηγόρος

Στην Κύπρο υπάρχουν δύο βαθμοί δικαιοδοσίας, οπότε έχουμε  δύο είδη δικαστικών αποφάσεων. Οι πρωτόδικες ή πρωτοβάθμιες και οι δευτεροβάθμιες. Όταν κάποιος είναι ο χαμένος σε μια ποινική υπόθεση (εδώ αναφέρομαι σε αυτές), δικαιούται να καταχωρίσει έφεση μέσα σε μια ολιγοήμερη προθεσμία στο Ανώτατο Δικαστήριο και να έχει έτσι μια δεύτερη ευκαιρία να κριθεί η υπόθεσή του.

Είναι πραγματικά όμως μια δεύτερη ευκαιρία; Με το υφιστάμενο σύστημα πιστεύω πως θα ήταν καλύτερα αν μιλούσαμε για μια περιορισμένη δεύτερη ευκαιρία.

Στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες που ακολουθούν το λεγόμενο ηπειρωτικό δίκαιο, εκτός του ότι υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες να αμφισβητηθεί μια απόφαση εφόσον υπάρχει τριτοβάθμια δικαιοδοσία, στην έφεση γίνεται νέα ακρόαση της διαθέσιμης  μαρτυρίας. Ουσιαστικά γίνεται επανάληψη της διαδικασίας ενώπιον άλλου δικαστηρίου και υπάρχει πιθανόν διαφορετική κρίση επί του αποδεικτικού υλικού είτε υπέρ είτε κατά του κατηγορούμενου (έχει συμβεί στην Ελλάδα σε πασίγνωστη υπόθεση φόνου να υπάρξουν τέσσερις αποφάσεις). Δεν υπάρχει, επίσης, κανένας περιορισμός στην παρουσίαση νέας μαρτυρίας.

Με οδηγό έναν… αιωνόβιο Νόμο
Δυστυχώς, η δική μας Νομολογία, πηγή δικαίου στο δικαϊκό μας σύστημα, προβάλλει ανυπέρβλητα εμπόδια σε αυτή την ουσιαστική εξέταση, κυρίως στο θέμα της προσαγωγής νέας μαρτυρίας. Πολλές προσπάθειες, από την ίδρυση του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 1960 και μετά, να προσαχθεί τέτοια μαρτυρία σε ποινικές εφέσεις απέτυχαν, εφόσον σταθερά και αδιάλειπτα το Εφετείο απέρριπτε τα σχετικά αιτήματα (βλ. αποφάσεις Simadhiakos (1961), Kolias (1963), Fellekis (1968) μέχρι την Λοϊζίδης (2014) και Ζαρή (2015). Επιτράπηκε μόνο μια φορά στα ογδόντα χρόνια ύπαρξής του (βλ. Zevedheos (1978).

Η σταθερή επωδός ήταν ότι, αν και προβλέπεται στη Νομοθεσία μας η δυνατότητα λήψης νέας μαρτυρίας (άρθρο 25(3) του Περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960 και άρθρο 146(β) του Περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155), εντούτοις και με παραπομπή στον αγγλικό Νόμο Criminal Appeal Act του 1907 (στον οποίο βασίστηκε ο κυπριακός) και την Νομολογία του αγγλικού Εφετείου μέχρι το 1968, που τροποποιήθηκε ο Νόμος στην Αγγλία, η δυνατότητα αυτή είναι πολύ περιορισμένη και κάτω από πολύ αυστηρά κριτήρια, τα οποία δεν τηρούνταν στις υποθέσεις που εξετάστηκαν (βλ. Pernell κ.α. (1998) 2 Α.Α.Δ. 177).

Η προσαγωγή νέας μαρτυρίας σε ποινικές εφέσεις επιτράπηκε μόνο μία φορά μέχρι σήμερα από το Εφετείο, στην υπόθεση Zevedheos (1978)

Καταρχήν επισημαίνω ότι ακολουθούμε ουσιαστικά τις αρχές που θέτει ένας Νόμος ηλικίας άνω των εκατό ετών. Ο Criminal Appeal Act, που ισχύει τώρα στην Αγγλία, είναι αυτός του 1995. Ο Νόμος του 1995 έθεσε τέσσερις προϋποθέσεις, όχι τόσο αυστηρές όσο αυτές του 1907, για να ακουστεί νέα μαρτυρία (fresh evidence) στο Εφετείο:

• Να είναι η μαρτυρία επιδεκτική αξιοπιστίας.
• Να φαίνεται ότι θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιο λόγο για αποδοχή της έφεσης.
• Να μπορούσε να γίνονταν αποδεκτή στη δίκη για σημείο που είναι αντικείμενο της έφεσης.
• Να υπάρχει λογική εξήγηση για τη μη προσκόμισή της στη δίκη (σε δική μου ελεύθερη μετάφραση).

Επιπρόσθετα με τον Νόμο δόθηκαν εξουσίες στο λεγόμενο Criminal Cases Review Commission (Επιτροπή Αναθεώρησης Ποινικών Υποθέσεων) να διερευνά θέματα που αφορούν πρωτόδικες καταδίκες ή ποινικές εφέσεις που υποβάλλονται και μπορούν να  βοηθήσουν στην κρίση του το Εφετείο.

Με τις πιο πάνω αναφορές μου δεν εννοώ επ’ ουδενί ότι τα σχετικά αιτήματα που υποβλήθηκαν στο κυπριακό Εφετείο όλα αυτά τα χρόνια έπρεπε να γίνουν αποδεκτά. Τα πλείστα θα ήταν έκθετα σε απόρριψη ακόμα και υπό το φως του αγγλικού Νόμου του 1995. Υπάρχει όμως ανάγκη θεσμοθέτησης ενός ολοκληρωμένου νόμου για τις ποινικές εφέσεις, συμπεριλαμβανομένων των προνοιών για τις εξουσίες του Εφετείου στην εξέτασή τους, που πρέπει οπωσδήποτε να διευρυνθούν με κάποια χαλάρωση των κριτηρίων για αποδοχή νέας μαρτυρίας, με σκοπό την καλύτερη απονομή της δικαιοσύνης.

Παράλληλα, για κάποιες περιπτώσεις κακοδικίας (mistrial), πρέπει να υπάρχει το δικαίωμα δικαστικής εξέτασής τους στο διηνεκές, ίσως με την διαδικασία του προνομιακού εντάλματος certiorari, γιατί ποτέ κανείς δε γνωρίζει πότε θα διαφανεί ότι υπήρξε σε υπόθεση παραποίηση στοιχείων ή άλλα αθέμιτη μέθοδος από τον οποιονδήποτε με αποτέλεσμα μια άδικη καταδίκη.

The post Η δεύτερη ευκαιρία στα κυπριακά δικαστήρια appeared first on De Jure.

Γράφει: Χριστάκης Γιαννακός

Σύμφωνα με τη νομολογία του Ανωτάτου, κατά το στάδιο της επιβολής της ποινής, το Δικαστήριο θα πρέπει να σταθμίζει την ανάγκη επιμόρφωσης του δράστη, την ανάγκη για αποτροπή του εγκλήματος και την προσήλωση στην ορθή εφαρμογή του Νόμου (βλ. Panayiotis Efstathiou Mirachis vs The Police (1965) 2 C.L.R. 28).

Επίσης, είναι καλά νομολογημένο ότι, η ανώτατη ποινή που προβλέπεται από τον Νόμο είναι ενδεικτική της έκτασης της σοβαρότητας των αδικημάτων και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην επιμέτρηση της ποινής (βλ. Souilmi vs Αστυνομίας (1992) 2 Α.Α.Δ. 248).

Το πιο πάνω στοιχείο λαμβάνεται υπόψη στην επιμέτρηση της ποινής και συνεκτιμάται με τα γεγονότα της υπόθεσης, τόσο για την επιλογή του τύπου της ποινής όσο και για τον καθορισμό της έκτασης της. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Δημοκρατία vs Κυριάκου (1990) 2 Α.Α.Δ. 264, Λεβέντης vs Αστυνομίας (1999) 2 Α.Α.Δ. 632 και Σαρίδης vs Αστυνομίας (1991) 2 Α.Α.Δ. 465.

Η εξατομίκευση της ποινής δεν πρέπει να οδηγεί σε εξουδετέρωση της σοβαρότητας των αδικημάτων και της ανάγκης για αποτροπή

Η επιλογή δε της αρμόζουσας ποινής αποτελεί πολύ λεπτό έργο του Δικαστηρίου, αφού απαιτείται μια εξατομίκευση της ποινής, ώστε αυτή να αρμόζει στο πρόσωπο του συγκεκριμένου παραβάτη, και από την άλλη, εξισορρόπηση του γενικού συμφέροντος της δικαιοσύνης. Παράλληλα, η ποινή δεν πρέπει να συνιστά απλώς τιμωρία, αλλά να αρμόζει στο πρόσωπο του συγκεκριμένου παραβάτη. Σχετική είναι και η απόφαση Κωνσταντίνου vs Δημοκρατίας (1989) 2 Α.Α.Δ. 224.

Από την άλλη, η εξατομίκευση της ποινής δεν πρέπει να οδηγεί σε εξουδετέρωση της σοβαρότητας των αδικημάτων και της ανάγκης για αποτροπή, όταν συντρέχουν λόγοι για την απόδοση αποτρεπτικού χαρακτήρα στην ποινή. Η εξατομίκευση της ποινής επιτυγχάνεται μέσα και όχι έξω από το πλαίσιο των αρχών που διέπουν τον καθορισμό της ποινής. Σχετική είναι και η απόφαση Γενικός Εισαγγελέας vs Ευαγόρου (Αρ.2) (2001) 2 Α.Α.Δ. 285.

Επιπλέον, όπως έχει υποδειχθεί στην απόφαση Κόκκινος vs Αστυνομίας (1995) 2 Α.Α.Δ. 135, η εξατομίκευση της ποινής έχει ως λόγο τον συσχετισμό της τιμωρίας και με το άτομο του παραβάτη, όχι όμως την αποκλειστική συνάρτησή της με τις προσωπικές συνθήκες αυτού. Επίσης, στην επιμέτρηση της ποινής λαμβάνεται υπόψη η ύπαρξη εξάρσεως ή μη στην κατηγορία του υπό εξέταση αδικήματος. Σχετική είναι η απόφαση Τροκκούδης vs Αστυνομίας (1992) 2 Α.Α.Δ. 306.

The post Νομολογία: Η επιλογή της αρμόζουσας ποινής appeared first on De Jure.

Γράφει: Χριστάκης Γιαννακός

Η μέγιστη ποινή αποτελεί και το εφαλτήριο από το οποίο το Δικαστήριο ξεκινά το δύσκολο έργο της επιμέτρησης της ποινής και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά το στάδιο της επιλογής της αρμόζουσας ποινής. Ζωμενής v. Αστυνομίας (2004) 2 Α.Α.Δ. 400, Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v. Γενεθλίου Ποινική Έφεση 10/16 ημερ. 2016.

Ενδεικτικό δε για τον τρόπο που αντιμετωπίζονται από τα Δικαστήρια τέτοια αδικήματα είναι οι αυστηρές ποινές που επιβάλλονται. Φυσικά, οι σχετικές ποινές που αντιμετωπίζονται μέσα από το σύνολο της νομολογίας, ποικίλουν. Αυτό ως άμεσο αποτέλεσμα των διαφορετικών γεγονότων και περιστάσεων που περιβάλλουν την κάθε περίπτωση. Κατά κανόνα, όμως, είναι ποινές μακρόχρονης φυλάκισης. Για προφανείς λόγους, όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Δημοκρατία v. Κυριάκου (2008) 2 Α.Α.Δ. 562: «Αδικήματα σεξουαλικής φύσης τιμωρούνται από τα Δικαστήρια με αποτρεπτικές ποινές σε μια προσπάθεια καταστολής τους, τόσο γιατί στρέφονται και προσβάλλουν τα ήδη γενικά, όσο και γιατί προσβάλλουν και συνθλίβουν την προσωπικότητα των θυμάτων». [Βλ. επίσης Rana κ.α. v. Δημοκρατίας (2004) 2 Α.Α.Δ. 489,500.]

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι, στην υπόθεση Φιλίππου v. Δημοκρατίας (2007) 2 Α.Α.Δ. 341, επικυρώθηκε από το Εφετείο ποινή φυλάκισης οκτώ ετών που είχε επιβληθεί πρωτόδικα στον εφεσείοντα, ο οποίος προθυμοποιήθηκε να μεταφέρει άγνωστή του αλλοδαπή ηλικίας 40 χρονών και, αντί αυτού, την πήρε σε ερημική περιοχή όπου την βίασε. Η ταλαιπωρία του θύματος διήρκησε περί τη μια ώρα, ενώ ο εφεσείων βαρύνετο με δύο προηγούμενες καταδίκες που περιείχαν το στοιχείο της βίας.

Στην υπόθεση Hamieh v. Γενικού Εισαγγελέα (2006) 2 Α.Α.Δ. 259, επικυρώθηκε ποινή φυλάκισης εννιά ετών που επιβλήθηκε από το Πρωτόδικο Δικαστήριο σε αλλοδαπό ηλικίας 24 χρονών, ο οποίος ενώ βρισκόταν στην Κύπρο παράνομα, βίασε 48χρονη Φιλιππινέζα. Τόσο από το Πρωτόδικο Δικαστήριο, όσο και από το Εφετείο, αναγνωρίστηκε η απουσία των επιβαρυντικών στοιχείων της άσκησης της υπέρμετρης βίας και απειλής κατά της ζωής. Η απρόσκλητη είσοδός του στο διαμέρισμα της παραπονούμενης, μετά από παρακολούθηση των κινήσεών της, κρίθηκε επιβαρυντικός παράγοντας.

Στη Rana (2004), πιο πάνω, επικυρώθηκε ποινή φυλάκισης εφτά χρόνων σε δύο νεαρούς φοιτητές ηλικίας 23 ετών από το Πακιστάν, οι οποίοι βίασαν νεαρή Ιρλανδή τουρίστρια ηλικίας 24 χρονών, μετά από διασκέδαση σε νυχτερινά κέντρα στην Αγία Νάπα. Προκειμένου να την αναγκάσουν να συγκατανεύσει στις ορέξεις τους, χρησιμοποίησαν βία και απειλές. Στην επιμέτρηση της ποινής, λήφθηκαν υπόψη το λευκό τους ποινικό μητρώο και η έλλειψη προσχεδιασμού.

Ποινή φυλάκισης έξι ετών επικυρώθηκε και στην Οικονομίδης v. Δημοκρατίας (2007) 2 Α.Α.Δ. 100, όπου ο εφεσείων προσποιούμενος τον αστυνομικό, ζήτησε από την αλλοδαπή παραπονούμενη να εισέλθει στο αυτοκίνητό του για να μεταβούν για έλεγχο στο Αστυνομικό Τμήμα. Αντί αυτού, την μετέφερε σε οικόπεδο όπου με τη χρήση απειλών, την βίασε στο πίσω κάθισμα αυτοκινήτου. Παράγοντες που επηρέασαν την επιμέτρηση της ποινής ήταν, μεταξύ άλλων, η απουσία προσχεδιασμού, η μικρή διάρκεια τους επεισοδίου, η περιορισμένη βία, καθώς και οι συνθήκες επιπολαιότητας και νεανικού αυθορμητισμού.

Στη Λοΐζου κ.α. v. Δημοκρατίας (2009) 2 Α.Α.Δ. 469 επικυρώθηκε ποινή φυλάκισης έξι ετών που είχε επιβληθεί στους δύο εφεσείοντες, οι οποίοι βίασαν διαδοχικά την παραπονούμενη, αφού αναγνωρίστηκε πως δεν συνέτρεχαν ιδιαίτεροι επιβαρυντικοί παράγοντες.

Επιβαρυντικά στοιχεία
Κρίνεται ιδιαίτερα βοηθητικό, το τι λέχθηκε στην υπόθεση Στυλιανού v. Δημοκρατίας ποινική έφεση 73/12 ημερ. 13 Οκτωβρίου 2015, αναφορικά με τον τρόπο που τα κυπριακά Δικαστήρια αντλούν καθοδήγηση από την Αγγλική νομολογία.

Παρατίθεται αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα: «Τα Κυπριακά Δικαστήρια άντλησαν ιδιαίτερη βοήθεια και καθοδήγηση στον τρόπο αντιμετώπισης αναφορικά με το θέμα της ποινής σε αδικήματα βιασμού από την αγγλική νομολογία. Ως προς την συγκριτική τοποθέτηση του αδικήματος σε κλίμακα σοβαρότητας, καθοδήγηση παρέχει η απόφαση στην υπόθεση Keith Billam & Others (1986) 3 Crim. App. Rep. (S) 48. Ο Lord Chief Justice στις σελίδες 50-51 αναφέρει τα ακόλουθα (σε μετάφραση): Για βιασμό ο οποίος διαπράττεται χωρίς οποιοδήποτε επιβαρυντικό ή ελαφρυντικό παράγοντα, σε μια υπόθεση μετά από ακρόαση πρέπει να λαμβάνεται ως σημεία αφετηρίας ποινής, τα πέντε χρόνια φυλάκισης. Όταν ο βιασμός διαπράττεται από δύο ή περισσότερα πρόσωπα από κοινού, ή όταν υπήρξε παραβίαση εισόδου στον τόπο διαμονής του θύματος ή από πρόσωπο που είχε την ευθύνη απέναντι του θύματος ή από πρόσωπο που έχει απαγάγει το θύμα και το κρατά αιχμάλωτο, η αφετηρία ποινής πρέπει να είναι τα οκτώ χρόνια.

»Στο ύψιστο σημείο της κλίμακας ποινής κατατάσσεται συμπεριφορά κατηγορουμένου, η οποία μπορεί να χαρακτηρισθεί ως πολλαπλός βιασμός (campaign of rape) έναντι αριθμού γυναικών. Αντιπροσωπεύει ασυνήθη κίνδυνο και ποινή 15 χρόνων είναι πιο κατάλληλη. Όταν η συμπεριφορά του κατηγορούμενου παρουσιάζει ψυχοπαθητικές τάσεις ή σοβαρή διατάραξη προσωπικότητας και είναι εν δυνάμει κίνδυνος για τις γυναίκες για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα, η ποινή ισόβιας κάθειρξης δεν θα είναι ακατάλληλη.

»Το έγκλημα εν πάση περιπτώσει, πρέπει να θεωρείται ότι ενέχει επιβαρυντικά στοιχεία, όταν συντρέχει ένας από τους πιο κάτω παράγοντες:
Η βία που χρησιμοποιήθηκε είναι υπερβολική.
• Όταν χρησιμοποιείται όπλο για εκφοβισμό ή πρόκλησης βλάβης στο θύμα.
• Όταν ο βιασμός επαναλαμβάνεται.
• Όταν έχει προσεκτικά σχεδιαστεί.
• Όταν ο κατηγορούμενος έχει προηγούμενες καταδίκες για βιασμό ή άλλα σεξουαλικά αδικήματα ή αδικήματα βίας.
• Όταν το θύμα έχει υποβληθεί σε σεξουαλικό εξευτελισμό.
• Το θύμα είναι πολύ νεαρό είτε πολύ ηλικιωμένο.
• Οι επιπτώσεις στο θύμα (ψυχικές ή σωματικές) είναι ιδιαζούσης σοβαρότητας.

»Εφόσον, ένας ή περισσότεροι από τους πιο πάνω παράγοντες συντρέχουν, η ποινή πρέπει να είναι ουσιωδώς υψηλότερη από το αφετηριακό σημείο. Η περαιτέρω ταλαιπωρία (distress) του θύματος σε περίπτωση που δώσει μαρτυρία, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η παραδοχή, ίσως περισσότερο από άλλα αδικήματα, θα πρέπει υπό κανονικές συνθήκες να έχει ως αποτέλεσμα κάποια έκπτωση από την ποινή που θα επιβαλλόταν. Το ύψος της έκπτωσης αυτής βεβαίως ερείζεται σε όλα τα περιστατικά της υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας καταδίκης σε περίπτωση ακρόασης.

»Το γεγονός ότι το θύμα δεν δύναται να θεωρηθεί ότι είχε εκθέσει τον εαυτό της στον κίνδυνο με το να συμπεριφερθεί ασύνετα (όπως να αποδεχθεί από άγνωστο πρόσωπο να τη μεταφέρει με το αυτοκίνητο) δεν είναι ελαφρυντικό στοιχείο. Οι προηγούμενες σεξουαλικές εμπειρίες του θύματος επίσης δεν είναι σχετικός παράγοντας. Αλλλά εάν το θύμα έχει συμπεριφερθεί με τρόπο ο οποίος εύλογα θα μπορούσε να εκτιμηθεί ότι θα οδηγήσει τον κατηγορούμενο στο να πιστεύει ότι θα αποδεχόταν την συνουσία, τότε αυτό είναι ελαφρυντικό για την ποινή. Προηγούμενος καλός χαρακτήρας δεν είναι παρά περιορισμένης σχετικότητας».

Σημείωση: Οι πιο πάνω πληροφορίες λήφθηκαν από την απόφαση του Κακουργιοδικείου Λευκωσίας στην υπόθεση 12714/18 ημερομηνίας 13 Νοεμβρίου 2019.

The post Νομολογία: Eπιμέτρηση της ποινής για τον βιασμό appeared first on De Jure.