Επιμέλεια: Χριστάκης Γιαννακός

Η ΦΩΤΙΑ που ξέσπασε τον Φεβρουάριο του 2018 στο χώρο φύλαξης των τεκμηρίων του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, είχε ως αποτέλεσμα την απαλλαγή τριών κατηγορουμένων για κατοχή ναρκωτικών, αφού κρίθηκε από το εκδικάζον Κακουργιοδικείο ότι χωρίς τεκμήρια δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί δίκαιη δίκη για τους κατηγορούμενους.

Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας εφεσίβαλε την απόφαση του Κακουργιοδικείου και πέτυχε μάλιστα ομόφωνη απόφαση του Εφετείου για την επανάληψη της δίκης για έναν από τους κατηγορούμενους από την ίδια σύνθεση του Δικαστηρίου (Κ. Παμπαλλής, Δ.Μ. Χριστοδούλου, Δ. Α. Πούγιουρου). Πρόκειται για μία υπόθεση πρωτόγνωρη για την Κύπρο και οπωσδήποτε νομικά ενδιαφέρουσα.

Ακολουθεί αυτούσια η απόφαση που εξέδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο (δευτεροβάθμια δικαιοδοσία) στην Ποινική Έφεση Αρ. 266/2018, ημερομηνίας 8 Απριλίου, 2020. Εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα, για την Εφεσείουσα, εμφανίστηκε η δικηγόρος της Δημοκρατίας κ. Χ. Καρολίδου. Ο εφεσίβλητος ήταν απών.

Απόφαση
Ο εφεσίβλητος αντιμετώπιζε, μαζί με άλλους δύο κατηγορουμένους, κατηγορίες που αφορούσαν αδικήματα συνομωσίας προς διάπραξη κακουργήματος, παράνομης κατοχής ελεγχόμενου φαρμάκου, παράνομης κατοχής ελεγχόμενου φαρμάκου με σκοπό την προμήθεια, κατοχής εκρηκτικών υλών και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Μετά από μακρά ακροαματική διαδικασία το Κακουργιοδικείο Λευκωσίας κατέληξε ότι οι κατηγορούμενοι δεν έτυχαν δίκαιης δίκης.

Το εν λόγω εύρημα οδήγησε σε ανακοπή της διαδικασίας και απαλλαγή των κατηγορουμένων από τις κατηγορίες που αντιμετώπιζαν. Καταχωρήθηκε από τον εφεσείοντα η παρούσα έφεση, αρχικώς εναντίον δύο εκ των κατηγορουμένων. Σε μεταγενέστερο στάδιο η έφεση αποσύρθηκε εναντίον του δεύτερου κατηγορουμένου και παρέμεινε μόνο για τον εφεσίβλητο. Ο εφεσίβλητος αρχικώς εκπροσωπείτο από δικηγόρο, αλλά στη συνέχεια ο δικηγόρος του ζήτησε άδεια και αποσύρθηκε, έτσι η διαδικασία προχώρησε στην απουσία του.

Γεγονότα
Όπως καταγράφηκαν πρωτοδίκως, τα γεγονότα της υπόθεσης έχουν ως εξής: Στα πλαίσια συντονισμένης επιχείρησης η Αστυνομία των Βρετανικών Βάσεων σε συνεργασία με Μέλη της ΥΚΑΝ, μετέβηκαν σε συγκεκριμένο περιφραγμένο χώρο στον Ύψωνα, όπου υπήρχαν πληροφορίες ότι βρίσκονταν ναρκωτικά. Κατά την είσοδο τους στο χώρο, οι αστυνομικοί είδαν δύο άντρες να τρέχουν, ο ένας κρατώντας μία ταξιδιωτική βαλίτσα και ο άλλος (εφεσίβλητος) δύο.

Τους καταδίωξαν οι αστυνομικοί και κατάφεραν να τους συλλάβουν. Επρόκειτο για τον εφεσίβλητο και τον πρώην συγκατηγορούμενο του. Κατά την έρευνα που ακολούθησε διαπιστώθηκε ότι υπήρχε ξηρή φυτική ύλη, τόσο εντός των δύο βαλιτσών, που κρατούσε ο εφεσίβλητος, όσο και διασκορπισμένη στο έδαφος. Επίσης διαπιστώθηκε ότι, εντός της βαλίτσας που κρατούσε ο πρώην συγκατηγορούμενος του εφεσιβλήτου, υπήρχαν

The post Απόφαση – φωτιά για υπόθεση στις βρετανικές βάσεις appeared first on De Jure.

Γράφει: Χριστάκης Γιαννακός

Η ΑΡΧΗ της ισότητας των όπλων αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δίκαιης δίκης και κατά τη διεξαγωγή μιας ποινικής δίκης θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι αυτή η ισότητα των όπλων ενυπάρχει. Η ισότητα των όπλων ως αρχή, έχει κατ’ επανάληψη νομολογηθεί και άπτεται της παρεχόμενης δυνατότητας κάθε πλευράς να παρουσιάσει με την καλύτερη δυνατή και επιτρεπτή μαρτυρία την υπόθεσή της (Γενικός Εισαγγελέας (Αρ. 2) (1998) 1 Α.Α.Δ. 1718 και Αντωνίου ν. Δημοκρατίας (2008) 2 Α.Α.Δ. 746). Πρωταρχικός σκοπός του άρθρου 6(3)(β) της ΕΣΔΑ είναι η επίτευξη της ισότητας όπλων ανάμεσα στην Κατηγορούσα Αρχή και την υπεράσπιση. Στην υπόθεση Α.Α ν. Δημοκρατίας (2009) 2 Α.Α.Δ. 140, γίνεται μια ανάλυση της αρχής της ισότητας των όπλων: «Η αρχή της ισότητας των όπλων βασίζεται στην εξισορρόπηση. Η διαδικασία εξετάζεται στο σύνολό της και συγκεκριμένος περιορισμός των δικαιωμάτων της υπεράσπισης μπορεί να αποδειχθεί ότι δεν ήταν αρκετός για να θεωρηθεί ολόκληρη η διαδικασία άδικη.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, σε περίπτωση παραβίασης εξετάζει κατά πόσο έχουν δοθεί στον κατηγορούμενο οποιεσδήποτε άλλες ευκαιρίες για να διορθωθεί η κατάσταση ή για να εξισωθούν τα πράγματα. Κατά πόσο η κατ’ ισχυρισμόν παραβίαση της αρχής της ισότητας είχε επίδραση επί του αποτελέσματος της δίκης είναι παράγων ο οποίος, γενικά, δεν είναι ή δεν πρέπει να θεωρείται σχετικός (Artico v. Italy, May 13, 1980, Series A, No. 37). Το ερώτημα κατά πόσο δίκη είναι δίκαιη ή όχι θα πρέπει να απαντάται με βάση την αξιολόγησή της στο σύνολό της (Αντωνίου ν. Δημοκρατίας (2008) 2 A.A.Δ. 746, Nielsen v. Denmark [1989] E.H.R.R. 175). Η τήρηση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από το Άρθρο 6(3) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποτιμάται στο πλαίσιο του συνόλου της δίκης γιατί μόνο σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να διαπιστωθεί αν η δίκη υπήρξε δίκαιη (Can (Series A, Vol. 96) και Barbera (Series A, Vol. 146). Βλέπε ακόμα Αντωνίου ν. Δημοκρατίας, ανωτέρω).

Η αρχή της δίκαιης δίκης, κλάδος της οποίας είναι και το αξίωμα της ισότητας των όπλων, περιέχει το δικαίωμα κάθε διάδικου να γνωρίζει όλη τη μαρτυρία που θα προσκομιστεί και το δικαίωμα να την σχολιάσει (Niderost-Huber v. Switzerland [1998] 25 E.H.RR. 709 και Steck-Risch and Others v. Liechtenstein, Application No. 63151/00, ημερ. 19 Μαΐου, 2005. Βλέπε ακόμα Karen Reid, A Practitioner’s Guide to the European Convention on Human Rights, 2η Έκδοση, παραγρ. 11Α003, σελ. 59).

Η ισότητα των όπλων επιβάλλει ότι κάθε διάδικος πρέπει να έχει εύλογη ευκαιρία να παρουσιάσει την υπόθεσή του, περιλαμβανομένης και μαρτυρίας, κάτω από συνθήκες οι οποίες δεν τον θέτουν υπό ουσιαστικό μειονέκτημα έναντι του διαδίκου του (Dombo Beheer BV v. Netherlands, October 27, 1993, Series A, No. 274. para. 33 και Nikoghosyan and Melkonyan v. Armenia, Application Nos. 11724/04 και 13350/04, ημερ. 6 Δεκεμβρίου, 2007). Κάθε κατηγορούμενος, αλλά και κάθε διάδικος σε πολιτική διαδικασία, θα πρέπει να μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στη διαδικασία (V v. U.K., December 16, ECHR 1999-IX).»

Στην Ποιν. Έφ. 318/2015, Κυπριανού ν. Αστυνομίας, ημερ. 7 Σεπτεμβρίου 2017, τονίστηκε ότι για να διαπιστωθεί παραβίαση της δίκαιης δίκης απαιτείται η τεκμηρίωση δυσμενούς επηρεασμού. Αναφέρθηκαν δε τα εξής στην υπόθεση Ιωσηφίδης ν. Δημοκρατίας (2000)  Α.Α.Δ. 204: «Σε κάθε ποινική υπόθεση η κατηγορούσα αρχή έχει στη διάθεσή της τα αποτελέσματα της διερεύνησης της υπόθεσης από την Αστυνομία. Πρωταρχικός σκοπός του άρθρου 6(3)(β) της Συνθήκης είναι να επιτύχει ισότητα των όπλων μεταξύ της κατηγορούσας αρχής και της υπεράσπισης, με το να απαιτεί την παροχή στον κατηγορούμενο της δυνατότητας εξοικείωσής του, για σκοπούς προετοιμασίας της υπεράσπισής του, με τα αποτελέσματα των ερευνών που έγιναν στη διαδικασία (Jespers v. Belgium, No 8403/78, 27 DR 61 at 87 [1981] Com Rep.). Παρ’ όλα αυτά, όπως σε όλες τις περιπτώσεις παράβασης του δικαιώματος παροχής διευκολύνσεων (Koplinger v. Austria, No 1850/63, 12 ΥΒ 438 [1968], και F v. UK, No 11058/84, 47 DR 230 [1986]), για να ευσταθήσει ισχυρισμός για παράβαση του άρθρου 6(3) είναι απαραίτητο να αποδειχθεί πραγματικός δυσμενής επηρεασμός των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου.»

Στην υπόθεση MS v Finland, App. No 46601/99, ημερ. 22 Μαρτίου 2005, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανέφερε ότι: «No infringement of equality of arms has been established as none of the parties was placed at a disadvantage vis-à-vis the opposing party.» Όπως αναφέρεται στην υπόθεση Γιαννίδης ν. Αστυνομίας (2002) 2 Α.Α.Δ. 143: «Δυσμενής επηρεασμός έχει σχέση με το «δίκαιο της δίκης». Δυσμενής επηρεασμός υπάρχει όταν δημιουργούνται συνθήκες μη δίκαιης δίκης».

Επίσης, στην Ποιν. Έφ. Αρ. 72/2012, Yacoob ν. Δημοκρατίας, ημερ. 19 Μαρτίου 2014, επαναλήφθηκε ότι: «… ισχυρισμός περί μη δίκαιης δίκης δεν αποφασίζεται κατά τρόπο αφηρημένο, αλλά πάντοτε σε συνάρτηση με όλες τις περιστάσεις της υπόθεσης. Είναι επίσης απόλυτα ορθή η παρατήρηση ότι για να στοιχειοθετηθεί ο ισχυρισμός για μη διεξαγωγή δίκαιης δίκης θα πρέπει να αποδειχθεί ότι πράγματι ο Εφεσείων είχε επηρεαστεί δυσμενώς.»

Στην υπόθεση Ποιν. Εφ. 45/2014, Αθανάση ν. Δημοκρατίας, ημερ. 5 Οκτωβρίου 2016, αναφέρονται τα εξής: «Όπως ορθά επισημαίνεται στην απόφαση του Κακουργιοδικείου, το ερώτημα κατά πόσο μια δίκη είναι δίκαιη απαντάται με βάση την αξιολόγησή της στο σύνολο. Τελικά, η όλη δικαστική διαδικασία αποτιμάται στο πλαίσιο του συνόλου της δίκης, ακριβώς διότι μόνο σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να διαπιστωθεί αν η δίκη υπήρξε δίκαιη. Πτυχή της αρχής της δίκαιης δίκης είναι και το αξίωμα της ισότητας των όπλων, το δικαίωμα κάθε διαδίκου να γνωρίζει όλη τη μαρτυρία που θα προσκομισθεί και η ευκαιρία που πρέπει να έχει να την σχολιάσει.

Η ισότητα των όπλων επιβάλλει επίσης ότι κάθε διάδικος πρέπει να έχει εύλογη ευκαιρία παρουσίασης της υπόθεσής του, υπό συνθήκες οι οποίες δεν τον θέτουν σε μειονεκτική θέση έναντι της άλλης πλευράς. Σε κάθε όμως περίπτωση, ισχυρισμός που προβάλλεται για παραβίαση του δικαιώματος της δίκαιης δίκης δεν εξετάζεται μεμονωμένα ή αποσπασματικά, ούτε και κατ΄ αφηρημένο τρόπο (in abstracto), αλλά συγκεκριμένα και υπό το φως της κάθε δεδομένης υπόθεσης (in concreto).»

Σημείωση: Η πιο πάνω νομολογία λήφθηκε από την απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση αρ. 266/2018 ημερομηνίας 8 Απριλίου 2020.

The post Νομολογία: Η αρχή της ισότητας των όπλων appeared first on De Jure.

Γράφει: Αλέξανδρος Σαουρής, Δικηγόρος

Στην Κύπρο υπάρχουν δύο βαθμοί δικαιοδοσίας, οπότε έχουμε  δύο είδη δικαστικών αποφάσεων. Οι πρωτόδικες ή πρωτοβάθμιες και οι δευτεροβάθμιες. Όταν κάποιος είναι ο χαμένος σε μια ποινική υπόθεση (εδώ αναφέρομαι σε αυτές), δικαιούται να καταχωρίσει έφεση μέσα σε μια ολιγοήμερη προθεσμία στο Ανώτατο Δικαστήριο και να έχει έτσι μια δεύτερη ευκαιρία να κριθεί η υπόθεσή του.

Είναι πραγματικά όμως μια δεύτερη ευκαιρία; Με το υφιστάμενο σύστημα πιστεύω πως θα ήταν καλύτερα αν μιλούσαμε για μια περιορισμένη δεύτερη ευκαιρία.

Στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες που ακολουθούν το λεγόμενο ηπειρωτικό δίκαιο, εκτός του ότι υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες να αμφισβητηθεί μια απόφαση εφόσον υπάρχει τριτοβάθμια δικαιοδοσία, στην έφεση γίνεται νέα ακρόαση της διαθέσιμης  μαρτυρίας. Ουσιαστικά γίνεται επανάληψη της διαδικασίας ενώπιον άλλου δικαστηρίου και υπάρχει πιθανόν διαφορετική κρίση επί του αποδεικτικού υλικού είτε υπέρ είτε κατά του κατηγορούμενου (έχει συμβεί στην Ελλάδα σε πασίγνωστη υπόθεση φόνου να υπάρξουν τέσσερις αποφάσεις). Δεν υπάρχει, επίσης, κανένας περιορισμός στην παρουσίαση νέας μαρτυρίας.

Με οδηγό έναν… αιωνόβιο Νόμο
Δυστυχώς, η δική μας Νομολογία, πηγή δικαίου στο δικαϊκό μας σύστημα, προβάλλει ανυπέρβλητα εμπόδια σε αυτή την ουσιαστική εξέταση, κυρίως στο θέμα της προσαγωγής νέας μαρτυρίας. Πολλές προσπάθειες, από την ίδρυση του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 1960 και μετά, να προσαχθεί τέτοια μαρτυρία σε ποινικές εφέσεις απέτυχαν, εφόσον σταθερά και αδιάλειπτα το Εφετείο απέρριπτε τα σχετικά αιτήματα (βλ. αποφάσεις Simadhiakos (1961), Kolias (1963), Fellekis (1968) μέχρι την Λοϊζίδης (2014) και Ζαρή (2015). Επιτράπηκε μόνο μια φορά στα ογδόντα χρόνια ύπαρξής του (βλ. Zevedheos (1978).

Η σταθερή επωδός ήταν ότι, αν και προβλέπεται στη Νομοθεσία μας η δυνατότητα λήψης νέας μαρτυρίας (άρθρο 25(3) του Περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960 και άρθρο 146(β) του Περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155), εντούτοις και με παραπομπή στον αγγλικό Νόμο Criminal Appeal Act του 1907 (στον οποίο βασίστηκε ο κυπριακός) και την Νομολογία του αγγλικού Εφετείου μέχρι το 1968, που τροποποιήθηκε ο Νόμος στην Αγγλία, η δυνατότητα αυτή είναι πολύ περιορισμένη και κάτω από πολύ αυστηρά κριτήρια, τα οποία δεν τηρούνταν στις υποθέσεις που εξετάστηκαν (βλ. Pernell κ.α. (1998) 2 Α.Α.Δ. 177).

Η προσαγωγή νέας μαρτυρίας σε ποινικές εφέσεις επιτράπηκε μόνο μία φορά μέχρι σήμερα από το Εφετείο, στην υπόθεση Zevedheos (1978)

Καταρχήν επισημαίνω ότι ακολουθούμε ουσιαστικά τις αρχές που θέτει ένας Νόμος ηλικίας άνω των εκατό ετών. Ο Criminal Appeal Act, που ισχύει τώρα στην Αγγλία, είναι αυτός του 1995. Ο Νόμος του 1995 έθεσε τέσσερις προϋποθέσεις, όχι τόσο αυστηρές όσο αυτές του 1907, για να ακουστεί νέα μαρτυρία (fresh evidence) στο Εφετείο:

• Να είναι η μαρτυρία επιδεκτική αξιοπιστίας.
• Να φαίνεται ότι θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιο λόγο για αποδοχή της έφεσης.
• Να μπορούσε να γίνονταν αποδεκτή στη δίκη για σημείο που είναι αντικείμενο της έφεσης.
• Να υπάρχει λογική εξήγηση για τη μη προσκόμισή της στη δίκη (σε δική μου ελεύθερη μετάφραση).

Επιπρόσθετα με τον Νόμο δόθηκαν εξουσίες στο λεγόμενο Criminal Cases Review Commission (Επιτροπή Αναθεώρησης Ποινικών Υποθέσεων) να διερευνά θέματα που αφορούν πρωτόδικες καταδίκες ή ποινικές εφέσεις που υποβάλλονται και μπορούν να  βοηθήσουν στην κρίση του το Εφετείο.

Με τις πιο πάνω αναφορές μου δεν εννοώ επ’ ουδενί ότι τα σχετικά αιτήματα που υποβλήθηκαν στο κυπριακό Εφετείο όλα αυτά τα χρόνια έπρεπε να γίνουν αποδεκτά. Τα πλείστα θα ήταν έκθετα σε απόρριψη ακόμα και υπό το φως του αγγλικού Νόμου του 1995. Υπάρχει όμως ανάγκη θεσμοθέτησης ενός ολοκληρωμένου νόμου για τις ποινικές εφέσεις, συμπεριλαμβανομένων των προνοιών για τις εξουσίες του Εφετείου στην εξέτασή τους, που πρέπει οπωσδήποτε να διευρυνθούν με κάποια χαλάρωση των κριτηρίων για αποδοχή νέας μαρτυρίας, με σκοπό την καλύτερη απονομή της δικαιοσύνης.

Παράλληλα, για κάποιες περιπτώσεις κακοδικίας (mistrial), πρέπει να υπάρχει το δικαίωμα δικαστικής εξέτασής τους στο διηνεκές, ίσως με την διαδικασία του προνομιακού εντάλματος certiorari, γιατί ποτέ κανείς δε γνωρίζει πότε θα διαφανεί ότι υπήρξε σε υπόθεση παραποίηση στοιχείων ή άλλα αθέμιτη μέθοδος από τον οποιονδήποτε με αποτέλεσμα μια άδικη καταδίκη.

The post Η δεύτερη ευκαιρία στα κυπριακά δικαστήρια appeared first on De Jure.