Του Δημήτρη Λοχία*

Γίνεται τις τελευταίες μέρες έντονη συζήτηση αναφορικά με τους νέους κανονισμούς που εξέδωσε ο υπουργός Υγείας και ειδικότερα το ζήτημα του ούτω καλούμενου SafePass. Δεν θα ασχοληθώ με τη νομιμότητα του εν λόγω μέτρου στο παρόν άρθρο, αφού υπάρχουν διάφορες τέτοιες γνωματεύσεις και άρθρα τα οποία υπερκαλύπτουν το θέμα, αλλά με το κατά πόσο το μέτρο αυτό, αντικειμενικά, μπορεί να εφαρμοστεί ή και να ελεγχθεί από την αστυνομία ή και την οποιαδήποτε άλλη αρχή.

Ξεκινούμε από τα απλά. Η Πολιτεία, προκειμένου να διασφαλίσει την εφαρμογή των διαφόρων μέτρων προς αντιμετώπιση της πανδημίας, έχει χρησιμοποιήσει το ποινικό δίκαιο. Το άρθρο 7 του περί Λοιμοκάθαρσης Νόμου, Κεφάλαιο 260, προνοεί τα ακόλουθα:

«Πρόσωπο το οποίο παραβαίνει οποιοδήποτε από τους Κανονισμούς και/ή τα Διατάγματα που εκδίδονται βάσει του Νόμου αυτού είναι ένοχο αδικήματος και υπόκειται μετά από καταδίκη σε φυλάκιση που δεν υπερβαίνει το ένα (1) έτος ή σε πρόστιμο που δεν υπερβαίνει τις πενήντα χιλιάδες ευρώ (€50.000) ή και στις δύο αυτές ποινές της φυλάκισης και του προστίμου.»

Συνεπώς, άτομο το οποίο παραβαίνει διάταγμα, δηλαδή άτομο το οποίο διακινείται σε χώρους όπου επιβάλλεται η κατοχή του SafePass χωρίς να το κατέχει, διαπράττει ποινικό αδίκημα.

Είδα σχόλιο προερχόμενο από την Αστυνομία ότι πρόκειται για εξώδικο πρόστιμο και όχι ποινική διαδικασία. Αυτό αποτελεί σφάλμα. Το εξώδικο πρόστιμο εκδίδεται ως «εξώδικη ρύθμιση» ούτως ώστε να αποφευχθεί η προσαγωγή προσώπου, το οποίο εκ της πληρωμής του προστίμου αποδέχεται πως διέπραξε το αδίκημα αυτό, ενώπιον ποινικού δικαστηρίου. Και εξηγώ.

Ο περί Εξωδίκου Ρυθμίσεως Αδικημάτων Νόμος (Ν. 47(Ι)/1997) προνοεί πως όπου αστυνομικός (ή άλλος εξουσιοδοτημένος λειτουργός) θεωρεί πως πρόσωπο διαπράττει ή έχει διαπράξει αδίκημα που εμπίπτει στις διατάξεις του Νόμου, δύναται να του επιδώσει γραπτή ειδοποίηση, προσφέροντας στο πρόσωπο αυτό την ευκαιρία να απαλλαχθεί από οποιαδήποτε ενοχή αφού πληρώσει εξώδικο πρόστιμο. Βάσει της πρόσφατης τροποποίησης του εν λόγω νόμου, αδικήματα που διαπράττονται κατά παράβαση του περί Λοιμοκάθαρσης Νόμου, εμπίπτουν στις διατάξεις του (βλ. Πίνακα ΙΙΙ του Ν. 47(Ι)/1997).

Άτομο το οποίο διακινείται σε χώρους όπου επιβάλλεται η κατοχή του SafePass χωρίς να το κατέχει, διαπράττει ποινικό αδίκημα

Συνεπώς, το ότι δύναται να εκδοθεί αλλά και να πληρωθεί εξώδικο πρόστιμο που «απαλλάσσει» πρόσωπο από ενοχή, δεν σημαίνει πως δεν πρόκειται για ποινικό αδίκημα. Με απλά λόγια, θα πρέπει να έχει διαπραχθεί ποινικό αδίκημα προκειμένου να μπορεί ο αστυνομικός ή ο λειτουργός, να εκδώσει εξώδικο πρόστιμο.

Άλλο όμως είναι η διάπραξη ποινικού αδικήματος και άλλο είναι η διερεύνηση του κατά πόσον έχει διαπραχθεί ένα αδίκημα από κάποιο πρόσωπο. Με άλλα λόγια, είναι διαφορετικό να σε βλέπει αστυνομικός ή εξουσιοδοτημένος λειτουργός να βρίσκεσαι σε κάποιο εσωτερικό χώρο, π.χ. σε υπεραγορά, χωρίς να φορείς προστατευτική μάσκα και άλλο είναι να κάθεσαι σε ένα εστιατόριο και ο αστυνομικός να θέλει να μάθει κατά πόσον διαπράττεις ποινικό αδίκημα.

Παρά το γεγονός ότι ο περί Λοιμοκάθαρσης Νόμος, έχει τροποποιηθεί δια της προσθήκης του άρθρου 7Δ, που δίνει σε αστυνομικό την εξουσία να εισέρχεται σε υποστατικό όπου διεξάγεται οικονομική δραστηριότητα (που δεν είναι οικία), εάν έχει λόγο να πιστεύει πως διαπράττεται ή έχει διαπραχθεί ποινικό αδίκημα, εντούτοις, πρόσωπο που βρίσκεται σε ένα εστιατόριο και κάθεται με την οικογένειά του, για παράδειγμα, δεν δύναται να ερευνηθεί βάσει του εν λόγω άρθρου.

Στην κυπριακή έννομη τάξη, δεν επιτρέπονται οι τυχαίοι έλεγχοι (random checks). Αστυνομικός έχει την εξουσία να απαιτήσει από πρόσωπο, να παρουσιάσει δελτίο ταυτότητας, βάσει του άρθρου 76 του περί Αρχείων Πληθυσμού Νόμου του 2002. Δεν μπορεί όμως, χωρίς άλλο, να απαιτήσει το οτιδήποτε άλλο από πολίτη. Μπορεί να υποβάλει ερώτηση σε πρόσωπο που βρίσκεται σε μια καφετέρια ή σε ένα εστιατόριο, κατά πόσον κατέχει SafePass, όμως το πρόσωπο αυτό, δεν είναι υπόχρεο να απαντήσει.

Αυτό διότι έχει το ατομικό δικαίωμα της σιωπής και το δικαίωμα της μη αυτοενοχοποίησης. Μάλιστα δε, αναλόγως της περίπτωσης, ενδεχομένως να προκύπτει και θετική υποχρέωση στον αστυνομικό να ενημερώσει το πρόσωπο που ανακρίνει, ότι έχει το δικαίωμα να μην απαντήσει (βλ. σχετικά Δικαστικοί Κανόνες και απόφαση Petri v. Police (1968) 2 CLR 40).

Δεν υπάρχει θετική υποχρέωση σε πολίτη, να απαντήσει στο ερώτημα αστυνομικού κατά πόσον κατέχει το απαιτούμενο SafePass

Και ασφαλώς, δεν μπορεί να εξαχθεί, νομίμως, «εύλογη υποψία» εναντίον προσώπου που έχει ασκήσει τα δικαιώματα αυτά, τα οποία θωρακίζονται από το Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το άρθρο 3Γ του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155. Το δε εδάφιο (3) του εν άρθρου 3Γ, δηλώνει ρητά πως η άσκηση του δικαιώματος της σιωπής και/ή της μη αυτονοενοχοποίησης, δεν χρησιμοποιείται εναντίον του ούτε θεωρείται από μόνη της απόδειξη ότι έχει διαπραχθεί ποινικό αδίκημα.

Συνάγεται από τα πιο πάνω, πως δεν υπάρχει θετική υποχρέωση σε πολίτη, να απαντήσει στο ερώτημα αστυνομικού ή/και λειτουργού, ως προς το κατά πόσον κατέχει το απαιτούμενο SafePass, αφού στην ουσία και στο αποτέλεσμα, το ερώτημα αυτό συνεπάγεται με ερώτηση κατά πόσον το πρόσωπο αυτό διαπράττει ποινικό αδίκημα.

Ούτε βέβαια και δύναται να ερευνηθεί το πρόσωπο αυτό από τον αστυνομικό, αφού η εξουσία του να προβαίνει σε ελέγχους/έρευνες, αντλείται από τον περί Αστυνομίας Νόμο του 2004 και συγκεκριμένα το άρθρο 28(1), το οποίο ορίζει πως αστυνομικός δύναται να ανακόπτει, κατακρατά και να ερευνά πρόσωπο για το οποίο έχει εύλογη υποψία ότι ενέχεται στη διάπραξη αδικήματος. Το κατά πόσον ένα άτομο το οποίο απλώς κάθεται σε κάποιο χώρο εστίασης με την οικογένειά του, περνά τον πήχη της (αντικειμενικής πάντοτε) εύλογης υποψίας, προκειμένου να νομιμοποιεί την κατακράτηση και έρευνά του, είναι επιεικώς, αμφισβητήσιμο.

Και όλα αυτά, χωρίς να υπεισέρχομαι σε θέματα προσωπικών δεδομένων, αποκάλυψης ιατρικής εξέτασης/εμβολιασμού και ακόμα, σε περίπτωση που τεθεί σε λειτουργία εφαρμογή σε κινητά με QR code, η νομιμότητα έρευνας σε κινητό τηλέφωνο.

Εν κατακλείδι, λοιπόν, προσωπικά διατηρώ ισχυρές επιφυλάξεις ως προς το πώς και αν μπορεί να εφαρμοστεί ή/και να ελεγχθεί το μέτρο του SafePass, υπό το φως του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τις εξουσίες της Αστυνομίας για διερεύνηση ποινικών αδικημάτων. Εκτός ιδιάζουσας περίπτωσης, όπου αστυνομικός έχει κάπως, αποκτήσει πληροφορία ή μαρτυρία πως συγκεκριμένο πρόσωπο διακινείται σε χώρο όπου απαιτείται SafePass, χωρίς να το κατέχει, αδυνατώ να σκεφτώ πώς θα ήταν νόμιμος ο οποιοσδήποτε έλεγχος και κατ’ επέκταση, η οποιαδήποτε μαρτυρία που προκύπτει εκ του ελέγχου.

Καταληκτικά, πιστεύω πως το μέτρο αυτό αποτελεί προπέτασμα καπνού, με στόχο την ώθηση του κόσμου να εμβολιαστεί. Κατά την άποψή μου, ο μόνος τρόπος για να βγούμε από την πανδημία και τα μέτρα, είναι ο μαζικός εμβολιασμός. Ωστόσο, σέβομαι την αντίθετη άποψη και θα υπερασπίζομαι το δικαίωμα κάποιου (νοουμένου ότι δεν επικαλείται φόβους κατασκοπίας από τον Bill Gates), να μην εμβολιαστεί υποχρεωτικά. Παρά ταύτα, θα προτιμούσα να βλέπω την κυβέρνηση να πείθει τον κόσμο με επιχειρήματα από αξιόπιστους επιστήμονες, και όχι αυτούς που απαρτίζουν την «επιδημιολογική ομάδα», η οποία το μόνο που έχει καταφέρει είναι να την αγνοεί η ίδια η κυβέρνηση που την συγκρότησε. Αντ’ αυτού όμως, βλέπουμε για ακόμη μια φορά το κούνημα του δακτύλου και την απειλή αυστηρότατων κυρώσεων.

Δικηγόρος, Μέλος
Επιτροπής Ποινικού Δικαίου
Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου

The post «SafePass» και αστυνομικός έλεγχος: Μπορεί να εφαρμοστεί; appeared first on De Jure.

Γράφει: Νάταλι Μιχαηλίδου

Αντί διώξεων, κατευθυντήριες
Κατευθυντήριες οδηγίες για ειρηνικές διαδηλώσεις σε εξωτερικούς χώρους εξέδωσε το υπουργείο Υγείας στις 31 Αυγούστου, βάσει των οποίων πολίτες που συμμετέχουν στις εν λόγω εκδηλώσεις υποχρεούνται να φέρουν μάσκα και να τηρούν αποστάσεις 1,5 μέτρου. Επιπλέον, θα ορίζεται διοργανωτής της κάθε διαδήλωσης, ο οποίος θα ενημερώνει τον αστυνομικό διευθυντή της επαρχίας στην οποία θα διεξαχθεί η διαδήλωση. Ο διοργανωτής θα ενημερώνει, αλλά και θα φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε παραβίαση των νέων κατευθυντήριων γραμμών που αποφασίστηκαν. Οι συγκεκριμένες αποφάσεις, που ανακοινώθηκαν από την Έμιλυ Γιολίτη, λήφθηκαν στο πλαίσιο σύσκεψης που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα (31.08) στο υπουργείο Δικαιοσύνης, με τη συμμετοχή του υπουργείο Υγείας και της ηγεσίας της Αστυνομίας.

Προηγήθηκαν, όμως, σκέψεις για ποινική δίωξη όσων συμμετείχαν στην εκδήλωση διαμαρτυρίας του Σαββάτου, αλλά και ανάρτηση της κ. Γιολίτη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Συγκεκριμένα, έγραψε ότι «σκοπός [της] σύσκεψης αύριο η διασαφήνιση πρακτικής εφαρμογής διατάγματος απαγόρευσης διαδηλώσεων ώστε οι αυτόκλητοι υπερασπιστές των συνταγματικών ελευθεριών να έχουν ελευθερία λόγου αλλά να μην την καταχρώνται εις βάρος υπολοίπων πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των μελών της Αστυνομίας Κύπρου».

Α. Δαμιανού: «Αδιανόητο να κυβερνούν
με διατάγματα εν έτει 2020»
«Η δήλωση της υπουργού Δικαιοσύνης έρχεται να αποκαταστήσει μια ισορροπία η οποία απουσίαζε από την ανάρτηση της προηγούμενης μέρας», δηλώνει στο dejure ο βουλευτής του ΑΚΕΛ, Άριστος Δαμιανού. Αναφερόμενος συγκεκριμένα σε αποκατάσταση της ισορροπίας «μεταξύ της ανάγκης για προστασία της δημόσιας υγείας και της ανάγκης για υπεράσπιση και προστασία συνταγματικά κατοχυρωμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων», ο κ. Δαμιανού προσθέτει ότι «ασφαλώς και το υπουργείο, αλλά και η Αστυνομία θα κριθούν από τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμόσουν τα συγκεκριμένα διατάγματα και αποφάσεις».

Σχολιάζοντας υπό νομικό πρίσμα το ζήτημα, σημειώνει περαιτέρω ότι «είναι αδιανόητο εν έτει 2020 να θεωρείται σύννομο και αναλογικά σωστό κυβερνήσεις να κυβερνούν με διατάγματα τα οποία μάλιστα να αποπειρώνται να θέσουν πέραν και πάνω από νόμους και από το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας». Επομένως, σημειώνει, «θα παρακολουθούμε την κατάσταση και θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα διατηρηθεί η αναγκαία ισορροπία μεταξύ των δύο».

Κ. Ευσταθίου: «Αντιπαραγωγική και αντινομική
η πρόθεση για διώξεις»
«Ευτυχώς επικράτησαν ωριμότερες και σοφότερες σκέψεις», δηλώνει από την πλευρά του ο βουλευτής της ΕΔΕΚ, Κωστής Ευσταθίου, χαρακτηρίζοντας παρήγορο το γεγονός ότι «η υπουργός Δικαιοσύνης αλλά και οι άλλοι αρμόδιοι ξανασκέφτηκαν τις δηλώσεις τους και επανεξέτασαν το όλο θέμα, έχοντας στην ουσία υπαναχωρήσει από τις αρχικές τους προθέσεις που ήταν να ασκηθούν ποινικές διώξεις σε όσους άσκησαν το αναφαίρετο συνταγματικό δικαίωμα του συνέρχεσθαι και της έκφρασης γνώμης, όπως συμβαίνει σε κάθε δημοκρατική πολιτεία».

Τα διατάγματα των υπουργών, συνεχίζει, «με τα οποία περιορίζονται τα συνταγματικά δικαιώματα εν όψει πανδημίας, θα πρέπει πρώτα να συνάδουν με το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, να είναι απολύτως απαραίτητα και να μην ξεπερνούν το μέτρο, όπως προτάσσει άλλωστε και η αρχή της αναλογικότητας στο Δίκαιο». Σύμφωνα με τον κ. Ευσταθίου, «η πρόθεση να κατηγορηθούν όσοι άσκησαν το αναφαίρετο δικαίωμα του συνέρχεσθαι και της έκφρασης γνώμης και συμμετοχής στη διαδήλωση για τα πιστεύω τους, είτε συμφωνεί κάποιος με αυτά είτε διαφωνεί, εκτός από αντιδημοκρατική ήταν και τελείως αντιπαραγωγική και αντινομική».

Ποια είναι τα κριτήρια και ποιος είναι αυτός που θα  καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος εκφράζει την άποψή του, διερωτάται. Συστήνοντας «λιγότερα λόγια και περισσότερη σοβαρότητα για να προστατεύσουμε τη δημόσια υγεία, αλλά και τις πολιτικές ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα του καθενός», σημειώνει ότι «με τον τρόπο αυτό θα εξυπηρετήσουμε πολύ καλύτερα το περί δικαίου αίσθημα παρά με θυμούς και οργίλες αντιδράσεις». Παρότι, όπως υποστηρίζει δεν βρέθηκε επί του παρόντος η χρυσή τομή, αναφέρει καταληκτικά ότι «το παρήγορο είναι ότι έχουν αντιληφθεί οι κρατούντες ότι θα πρέπει να βρεθεί, σε αντίθεση με την πρώτη οργίλη αντίδραση».

The post Δημόσια υγεία Vs πολιτικές ελευθερίες appeared first on De Jure.