Γράφει: Νάταλι Μιχαηλίδου
Φωτογραφία: Α. Μανώλη

Θέση δημοσίως, επί της απόφασης της Ειδικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για το Πόθεν Έσχες, εκφράζει ο μοναδικός πολίτης που προχώρησε σε γραπτή ένορκη καταγγελία εναντίον αξιωματούχου της Κυπριακής Δημοκρατίας στη βάση της σχετικής νομοθεσίας. Σε δηλώσεις του στο dejure, ο Δημήτρης Χατζηαργυρού κάνει λόγο για ενταφιασμό της καταγγελίας του και θέτει ερωτήματα ως προς την τήρηση της αρχής της διαφάνειας από την Βουλή. Εκφράζοντας πλήρη απογοήτευση για την κατάληξη, αλλά και την αιτιολογία που δόθηκε από την εν λόγω Επιτροπή, διαμηνύει ότι το ζήτημα θα τεθεί επί τάπητος σε επίπεδο ευρωπαϊκών θεσμών.

Ξεκάθαρη και με αδιάσειστα στοιχεία ήταν, σύμφωνα με τον κ. Χατζηαργυρού, η καταγγελία που έθεσε ενώπιον του αρμόδιου Σώματος τον περασμένο Ιούλιο. Παρόλα αυτά, όπως υποστηρίζει, «η καταγγελία  ενταφιάστηκε στον βωμό της διατήρησης της αδιαφάνειας». Έκδηλα απογοητευμένος για την κατάληξη, αναφέρει ότι «μετά και την απόφαση της Ειδικής Επιτροπής της Βουλής αντιλήφθηκα ότι η σήψη και η διαφθορά βρίσκεται παντού». Άξιον απορίας, κατά τον ίδιο, πώς με αυτήν την απόφαση υπηρετήθηκε η διαφάνεια από τη Βουλή και πώς διασφαλίστηκαν οι νόμοι που οι ίδιοι οι βουλευτές ψηφίζουν για διαφάνεια στη δημόσια ζωή.

Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με έγγραφο που αποκάλυψε το dejure, σε συνεδρία της που πραγματοποιήθηκε στις 4 Μαρτίου, η Ειδική Επιτροπή αποφάσισε ότι «[…] δεν υπάρχει υποχρέωση από τον Νόμο για υποβολή στη δήλωση του αξιωματούχου των περιουσιακών στοιχείων, των κερδών ή ζημιών, των εισοδημάτων ή άλλων εσόδων των νομικών προσώπων που σχετίζονται με οποιοδήποτε τρόπο με αυτόν» και ως εκ τούτου δεν προχώρησε στη διεξαγωγή έρευνας.

«Είναι αδιανόητο πρώην υπουργός να εκμεταλλεύεται τη θέση του και να πλουτίζει και μάλιστα να του επιτρέπεται να κρύβεται πίσω από εταιρείες και να λειτουργεί επιχειρηματικά χωρίς να αποκαλύπτει και να δημοσιοποιεί τα πάντα σχετικά με τα έσοδα και την περιουσία των εταιρειών του αξίας εκατομμυρίων», τονίζει ο κ. Χατζηαργυρού. Έχοντας εργαστεί για 20 και πλέον χρόνια στο Λονδίνο, διατυπώνει επιπρόσθετα την άποψη ότι ανάλογα φαινόμενα δεν συναντώνται στο Ηνωμένο Βασίλειο, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «εάν υπήρχαν τέτοιοι πολιτικοί στην Αγγλία θα τους απέβαλλε το ίδιο το σύστημα και θα δέχονταν την πλήρη απαξίωση όχι μόνο από όλους τους πολίτες αλλά και από όλους τους πολιτικούς, ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων».

Δ. Χατζηαργυρού: Η καταγγελία μου ενταφιάστηκε στον βωμό της διατήρησης της  αδιαφάνειας

Ερωτηθείς για τους λόγους που τον οδήγησαν στην επίμαχη καταγγελία, ο κ. Χατζηαργυρού επισημαίνει ότι, λόγω αστικής φύσεως διαφοράς μεταξύ του ιδίου και της εταιρείας του πρώην υπουργού που εκκρεμεί ενώπιον Δικαστηρίου, ήταν υποχρεωμένος να το πράξει. «Ούτως ή άλλως, η καταγγελία έπρεπε να γίνει, αφού τα γεγονότα που υποστηρίζω στην αγωγή μου συνδέονται άμεσα με τη δραστηριότητα του πρώην υπουργού στην εταιρεία του» εξηγεί και προσθέτει ότι «θα ήταν ασυνέπεια από μέρους μου να μην καταγγείλω ένα μεμπτό γεγονός που ο πρώην υπουργός απέκρυψε κατά την υποβολή της δήλωσης πόθεν έσχες και από το οποίο προκύπτουν ενδεχόμενα ποινικά αδικήματα, τα οποία ζητώ από το Δικαστήριο να λάβει υπόψη και στο πλαίσιο της αγωγής μου».

Περαιτέρω, χωρίς να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες, θίγει και το ευρύτερο ζήτημα προστασίας πολιτών που καταγγέλλουν τέτοιες υποθέσεις, διερωτώμενος «πώς προστατεύονται όσοι τολμούν να αναμετρηθούν με τη διαφθορά και τους διεφθαρμένους αξιωματούχους, την ώρα που η ατιμωρησία και η αδιαφάνεια τους αποθράσυνε σε βαθμό που νιώθουν άτρωτοι».

Καταληκτικά, ο κ. Χατζηαργυρού δηλώνει αποφασισμένος να ασκήσει όλα τα νόμιμα μέτρα και να καταγγείλει την Κυπριακή Δημοκρατία και την Βουλή των Αντιπροσώπων στους θεσμούς της ΕΕ και σημειώνει ότι έχει ήδη αναθέσει στους δικηγόρους του σε Κύπρο και Λονδίνο να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση.

Διαβάστε επίσης: Βουλή: Στο εκτελεστικό η διαφάνεια με απόφαση-αίσχος

The post «Αδιανόητο πρώην υπουργός να κρύβεται πίσω από εταιρείες» appeared first on De Jure.

Γράφει: Νάταλι Μιχαηλίδου

Ούτε έλεγχος, ούτε διαφάνεια. Έτι περαιτέρω, ουδεμία υποχρέωση λογοδοσίας για τα κέρδη και τα εισοδήματα που προκύπτουν από την επιχειρηματική δραστηριότητα των εταιρειών τους δεν ενέχουν οι αξιωματούχοι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτό προκύπτει από όσα αποφάνθηκε η Ειδική Κοινοβουλευτική Επιτροπή για το Πόθεν Έσχες, η οποία κλήθηκε για πρώτη φορά στα χρονικά της να εξετάσει καταγγελία εναντίον πρώην μέλους του υπουργικού Συμβουλίου, για ψευδή δήλωση περιουσίας, για καταδολίευση του δημοσίου και της Πολιτείας και απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων και εισοδημάτων ύψους εκατομμυρίων ευρώ.

Αντί έρευνας, ισχυρό άλλοθι
Μεσούσης της διαδικασίας αναθεώρησης του νομοθετικού πλαισίου, κρίθηκε η τύχη της μοναδικής γραπτής και ένορκης καταγγελίας στην οποία προέβη δεόντως πολίτης, από την θέσπιση του Νόμου το 2004 μέχρι σήμερα. Η καταγγελία, που αφορά στη δήλωση πόθεν έσχες πρώην υπουργού, παραδόθηκε στην Γραμματεία της Ειδικής Επιτροπής στις 20 Ιουλίου 2020. Οχτώ μήνες μετά και παρά τις επισημάνσεις και καταγεγραμμένες ανησυχίες της Κομισιόν για την ακρίβεια των στοιχείων που καταγράφονται στις δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων που υποβάλλουν οι ελεγχόμενοι στην Κύπρο (βουλευτές, υπουργοί, δημόσιοι αξιωματούχοι κ.α.), η Ειδική Επιτροπή της Βουλής έδωσε τη δική της… ερμηνεία στις υφιστάμενες πρόνοιες, καταλήγοντας σε αιτιολογία που δίνει ισχυρό άλλοθι στην αδιαφάνεια και δημιουργεί τεχνητά προσκόμματα στην καταπολέμηση της διαφθοράς.

Συγκεκριμένα, σε συνεδρία της που πραγματοποιήθηκε στις 4 Μαρτίου, η εν λόγω Επιτροπή αποφάσισε καταληκτικά ότι «[…] δεν υπάρχει υποχρέωση από τον Νόμο για υποβολή στη δήλωση του αξιωματούχου των περιουσιακών στοιχείων, των κερδών ή ζημιών, των εισοδημάτων ή άλλων εσόδων των νομικών προσώπων που σχετίζονται με οποιοδήποτε τρόπο με αυτόν». Εν ολίγοις, οποιοσδήποτε βουλευτής, υπουργός ή δημόσιος αξιωματούχος μπορεί να δραστηριοποιείται κάτω από την ομπρέλα εταιρείας του, χωρίς υποχρέωση να λογοδοτεί και να δημοσιοποιεί τα κέρδη και τα έσοδά του. Δεδομένης της διαπίστωσης αυτής «η Επιτροπή αποφάσισε ότι δεν συντρέχουν λόγοι για διεξαγωγή έρευνας».

Ενταφιασμός της καταγγελίας
Σημειώνεται, πάντως, ότι σύμφωνα με το άρθρο 7(Ι)(α) του περί του Προέδρου, των Υπουργών και των Βουλευτών της Κυπριακής Δημοκρατίας (Δήλωση και Έλεγχος Περιουσίας) Νόμου [49(Ι)2004], η αρμόδια Επιτροπή δύναται να αρχίσει τη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με το περιεχόμενο δήλωσης «όταν υπάρχει ενώπιόν της ένορκη γραπτή καταγγελία ότι ο Πρόεδρος ή ο συγκεκριμένος υπουργός ή βουλευτής έχει άμεσο ή έμμεσο ή συγκαλυμμένο περιουσιακό όφελος, το οποίο όπως εύλογα πιστεύει, ο καταγγέλλων, δεν έχει περιληφθεί στη δήλωσή του».

Οι λόγοι για τους οποίους κρίθηκε αχρείαστη η διεξαγωγή έρευνας στην προκειμένη περίπτωση, εφόσον φαίνεται να πληρούνταν οι προϋποθέσεις που ορίζει ο Νόμος, παραμένουν αδιευκρίνιστοι. Επιπρόσθετα, να σημειωθεί ότι μετά και την 9^η τροποποίηση του Συντάγματος το 2016, με την οποία κατέστη δυνατή η επέμβαση στο δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής «προς το συμφέρον της διαφάνειας στη δημόσια ζωή ή για σκοπούς λήψης μέτρων εναντίον της διαφθοράς», ο Νόμος κατέστη επιτέλους εφαρμόσιμος (δώδεκα χρόνια μετά την ψήφισή του) εφόσον δεν προσκρούει πλέον στο άρθρο 15.

Παρά ταύτα, στο ερώτημα κατά πόσον η κείμενη νομοθεσία για το «πόθεν έσχες» εφαρμόζεται με τρόπο που να την καθιστά επαρκές εργαλείο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς, της φοροδιαφυγής, του αθέμιτου πλουτισμού, της επικράτησης της διαφάνειας,  της ορθής λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών και της διασφάλισης εν τέλει των αρχών του Κράτους Δικαίου, η Επιτροπή με την πρόσφατη απόφασή της απάντησε -εμμέσως πλην σαφώς- αρνητικά. Επί της ουσίας, όπως υποδεικνύουν στο dejure έγκριτοι νομικοί, βάσει της αιτιολογίας που δίδεται από την Ειδική Επιτροπή για την απόφασή της, τεκμαίρεται ότι τα πρόσωπα που ελέγχονται δύνανται να δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά και να αποκτούν περιουσία, κέρδη και εισοδήματα μέσω εταιρειών τους χωρίς υποχρέωση κοινοποίησης των σχετικών στοιχείων κατά την υποβολή των δηλώσεων πόθεν έσχες, που αυτονόητα επιβάλλεται να ικανοποιούν τα ελάχιστα κριτήρια αλήθειας και πληρότητας.

Ψιλά γράμματα η εφαρμογή του Νόμου
Γίνεται επιπλέον λόγος για εξόφθαλμη παραβίαση του αντικειμενικού σκοπού του Νόμου, ο οποίος εκ του προοιμίου του ρητά αναφέρει ότι «η διαφάνεια στη δημόσια ζωή εξυπηρετεί την παρεμπόδιση της εκμετάλλευσης δημοσίου αξιώματος, θέσης ή ιδιότητας και αποσκοπεί στην πρόληψη και καταπολέμηση της διαφθοράς στη δημόσια ζωή». Επιπρόσθετα, σύμφωνα με σχετική Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών (3 Μαρτίου, 2004), στόχος της νομοθεσίας ήταν η υιοθέτηση μέτρων που να καθιερώνουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη διαφάνεια στην πολιτική σκηνή του τόπου, ενώ κατά τη σύνταξή της λήφθηκαν υπόψιν προενταξιακές συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, ρόλος του οποίου είναι να διαφυλάττει το κράτος δικαίου.

Όσον αφορά στην Ειδική Κοινοβουλευτική Επιτροπή για το Πόθεν Έσχες και τα μέλη της να σημειωθεί ότι συστάθηκε για πρώτη φορά στις 11 Νοεμβρίου 2004 και  λειτουργεί με αρμοδιότητα την υλοποίηση των προνοιών του περί Προέδρου, των Υπουργών και των Βουλευτών της Κυπριακής Δημοκρατίας (Δήλωση και Έλεγχος της Περιουσίας) Νόμου. Βάσει της επίσημης ιστοσελίδας της Βουλής απαρτίζεται από τον Πρόεδρο της Βουλής (ex officio), δύο τακτικά μέλη (Ν. Τορναρίτης ΔΗΣΥ και Γ. Λουκαΐδης ΑΚΕΛ) και δύο αναπληρωματικά μέλη (Χ. Ερωτοκρίτου ΔΗΚΟ και Μ. Σιζόπουλος ΕΔΕΚ).

Από την εν λόγω απόφαση, πάντως, προκύπτει σωρεία ερωτημάτων τόσο ως προς τον τρόπο προσέγγισης καταγγελιών του είδους από τους καθ’ ύλην αρμόδιους, όσο και για τον βαθμό ελέγχου που δύναται να ασκηθεί, αλλά και την τήρηση των αρχών που διέπουν ένα κράτος δικαίου, καθότι πλέον δημιουργείται ισχυρό προηγούμενο για οποιαδήποτε παρόμοια υπόθεση.

The post Βουλή: Στο εκτελεστικό η διαφάνεια με απόφαση-αίσχος appeared first on De Jure.

Γράφει: Θεοφάνης Ανδρέου, Δικηγόρος*

Η επικεφαλίδα του άρθρου παραπέμπει ευθέως στο καίριο ερώτημα που θα μας απασχολήσει. Για να απαντήσουμε στο ερώτημά μας, θα πρέπει να αντιληφθούμε και να αναγνωρίσουμε ιστορικά ότι ο θεσμός της βουλευτικής ασυλίας γεννήθηκε και διαμορφώθηκε σε μια άλλη εποχή. Εμφανίσθηκε στο ηπειρωτικό Δίκαιο και καθιερώθηκε, αρχικώς στο γαλλικό Σύνταγμα του 1791 και μετά τη Γαλλική Επανάσταση, που κατήργησε την απόλυτη μοναρχία γκρεμίζοντας το φεουδαρχικό σύστημα και αντικαθιστώντας το με το δημοκρατικό.

Στη συνέχεια εισήχθη και στα Συντάγματα των άλλων κρατών, την εποχή που αντιπροσωπευτική δημοκρατία έκανε τα πρώτα της ασταθή βήματα. Στην Ευρώπη τότε, όπως είναι γνωστό, επιβίωναν ακόμα πολλά και ισχυρά κατάλοιπα του παλαιού καθεστώτος, τα οποία επιδίωκαν καθημερινώς να υπονομεύσουν τη νεαρή αστική δημοκρατία. Τα κοινοβούλια, εκπροσωπώντας πια όλες τις κοινωνικές τάξεις, αποτελούσαν τον κύριο αντίπαλο αυτών των δυνάμεων. Έπρεπε, επομένως, να θωρακιστεί θεσμικά το ίδιο το Σώμα των κοινοβουλευτικών αντιπροσώπων και των μελών του κατά των επιβουλών αυτής της προέλευσης. Η αυτονομία και το σύστημα των ασυλιών των μελών του ήταν οι βασικότεροι θεσμοί αυτής της θωράκισης. Όσον αφορά, ειδικότερα, τις βουλευτικές ασυλίες, είναι φανερό ότι η έκταση και η φύση τους συνδέονταν με το κλίμα εκείνο των κινδύνων επιβουλής της ομαλής λειτουργίας της Βουλής.

Το ίδιο το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και συγκεκριμένα το άρθρο 83(1) του Συντάγματος προβλέπει ρητά ότι οι βουλευτές δεν υπόκεινται σε ποινική δίωξη και δεν ευθύνονται αστικά ένεκα οποιασδήποτε γνώμης που εκφράζουν ή ψήφου που δίδουν στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Αυτή η πρόνοια παραπέμπει ξεκάθαρα σε ασυλία των βουλευτών σχετικά με τη δραστηριότητά τους κατά την άσκηση των βουλευτικών τους καθηκόντων στη Βουλή.

Αποκλείεται όχι μόνο η σύλληψη και η φυλάκιση, αλλά και κάθε ανακριτική πράξη, όπως η απαγγελία κατηγορίας ή η κλήση προς απολογία.

Συνεπώς, είναι φανερό ότι ο σκοπός της πρόνοιας αυτής είναι η προστασία του προσώπου του βουλευτή από κάθε μορφή, άμεση ή έμμεση, ποινικής ή αστικής δίωξής του που θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερίας έκφρασής του. Στην ουσία, εξασφαλίζει στον βουλευτή την απρόσκοπτη άσκηση των καθηκόντων του, την καλύτερη εκπλήρωση του λειτουργήματός του και την πλήρη ελευθερία του λόγου του, η οποία πρέπει να είναι αδέσμευτη από εκτός Βουλή επιρροές.

Το άρθρο 83(2) του Συντάγματος προβλέπει περαιτέρω ότι οι βουλευτές δεν υπόκεινται σε οποιαδήποτε δίωξη, σύλληψη ή φυλάκιση κατά τον χρόνο που είναι βουλευτές, εκτός εάν δοθεί άδεια από το Ανώτατο Δικαστήριο. Συνεπώς, από τη γενικότητα με την οποία είναι διατυπωμένη η διάταξη προβλέπεται, επιπρόσθετα από το άρθρο 83(1), μια περαιτέρω ειδική προστασία των βουλευτών που αφορά γενικότερα ποινικές διώξεις που θα ήταν δυνατόν να ασκηθούν εναντίον τους και που αναφέρονται σε δραστηριότητές τους που δεν σχετίζονται με την άσκηση των βουλευτικών τους καθηκόντων. Κατά συνέπεια, αποκλείεται όχι μόνο η σύλληψη και η φυλάκιση του βουλευτή, αλλά και κάθε ανακριτική πράξη στρεφόμενη κατά του προσώπου αυτού, όπως η απαγγελία κατηγορίας ή η κλήση προς απολογία. Επίσης, καλύπτει όχι μόνο αδικήματα που θα τελέσει κατά τη διάρκεια της βουλευτικής περιόδου, αλλά και για εκείνα που είχε ενδεχομένως διαπράξει προς της έναρξης της περιόδου, είτε ήταν είτε δεν ήταν βουλευτής και για τα οποία οι καταδιωκτικές ενέργειες αρχίζουν εντός της βουλευτικής περιόδου.

Η ανάγκη για διαφάνεια και ανανέωση προβάλλουν ως οι πρωταρχικοί στόχοι για τη δημιουργία μιας σύγχρονης δημοκρατίας

Στη δική μας περίπτωση, είναι έκδηλο ότι το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας του 1960 εκαλείτο, υπό τις συνθήκες έκρυθμες καταστάσεις που επικρατούσαν τότε, να θωρακίσει θεσμικά και απόλυτα όλους τους βουλευτές, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, με απώτερο σκοπό την εύρυθμη λειτουργίας της Δημοκρατίας και το κοινό και δημόσιο συμφέρον. Ως εκ τούτου, ορθά και επιβεβλημένα με τα τότε δεδομένα συμπεριλαμβάνει ασυλία βουλευτών και, μάλιστα, σε τέτοιο απόλυτο βαθμό.

Το ερώτημα συνεπώς το οποίο πρέπει να μας απασχολήσει είναι το εξής: Τι εξυπηρετεί σήμερα η ασυλία σε ποινικές διώξεις βουλευτών αναφορικά με δραστηριότητές τους που δεν σχετίζονται με την άσκηση των βουλευτικών τους καθηκόντων; Έχοντας λοιπόν κατά νου όλα τα ανωτέρω, γεννάται αυτόματα το ερώτημα που παραπέμπει στον τίτλο του άρθρου, απάντηση η οποία επιβάλλεται να είναι αρνητική.

Στις μέρες μας, όπου έχουμε σαφείς και ασφαλείς θεσμούς, με ξεκάθαρους ρόλους και με το κράτος μας ενταγμένο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ανάγκη για διαφάνεια και ανανέωση προβάλλουν ως οι πρωταρχικοί στόχοι για τη δημιουργία μιας σύγχρονης δημοκρατίας. Πυρήνας της πρέπει να είναι η ίση μεταχείριση των πολιτών της και οι εκπρόσωποί της πρέπει επιτέλους να συνειδητοποιήσουν ότι δεν έχουν ανάγκη προνομιακής μεταχείρισης. Οι βουλευτές επιβάλλεται να επιδιώξουν την ανάπτυξη ενός κλίματος ελευθερίας, διαφάνειας και ώριμης ανταλλαγής απόψεων και ιδεών. Επιβάλλεται να αρνηθούν οι ίδιοι το προνόμιο και το ατομικό δικαίωμα της ασυλίας τους για πράξεις ή παραλείψεις τους εκτός Βουλής και να τροποποιήσουν το άρθρο 83(2) του Συντάγματος.

*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Πολίτης, 22 Απριλίου, 2012 (Δικαστηριακά)

The post Αναγκαία η προστασία των βουλευτών από το προνόμιο της ασυλίας; appeared first on De Jure.